Tłumacząc artykuł dla Świata Nauki o bajdarkach (kajakach Aleutów) rozmawiałem na ten temat z kilkoma przyjaciółmi pływającymi zarówno na kanu, jak i na kajakach. Jeden zwrócił uwagę, że jego autor jest mu znany z pewnej książki, której polski tytuł brzmiał nieco zagadkowo - "Kosmolot i czółno". Okazało się, że nawet całkiem udanie odpowiada to oryginałowi - "The Starship and the Canoe".

Autor opisuje w swoim dłuższym reportażu ojca i syna, którzy realizują się w zupełnie przeciwstawnych dziedzinach. Senior, Freeman Dyson, matematyk i fizyk zajmował się pracami nad wykorzystaniem energii jądrowej do napędu statków międzyplanetarnych. Sam miał wizję wzięcia udziału w wyprawie na Marsa. W całkiem przeciwną stronę poszły zainteresowania syna - Georga Dysona, który uległ fascynacji tubylczymi canoe, a konkretniej kajakami.

Drewniany szkielet zbudowany z ruchomo połączonych elementów pokryty był skórami morskich ssaków. Dzielność morska tych kajaków i ich przydatność nawet w dłuższych podróżach morskich spowodowała, że junior odrzucił zdobycze cywilizacji poświęcając się studiom i badaniom nad tymi łodziami. Teoria idzie w parze z praktyczną realizacją prototypu z rurek aluminiowych i nylonowej tkaniny, jako że oryginalne materiały były niedostępne. Razem z autorem odbywa nim dłuższą podróż wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej.

W książce przeplatają się losy ojca, którego myśli kierują się ku gwiazdom i syna, który sięga do osiągnięć pierwszych mieszkańców tamtej ziemi, odrzucając przy tym zachłanność współczesnego społeczeństwa. W obecnych czasach takie książki już się nie pojawiają w księgarniach i najprościej jest skierować swoje kroki do którejś z bibliotek lub poszukać przy okazji w antykwariacie.

Bajdarki

Warto też zaglądnąć do numeru 7/2000 Świata Nauki (polskiej edycji Scientific American) i zapoznać się z artykułem "Kajaki Aleutów", którego autorem jest właśnie George Dyson. Jest i o samych Aleutach zamieszkujących niegościnne wybrzeże Alaski i przyległe wyspy, o Rosjanach, którzy pierwsi przybyli na te tereny i rozpoczęli erę masowych polowań na wydry morskie. To zresztą oni tubylcze łodzie określali jako bajdarki, które to określenie (baidarka) weszło na stałe do słownika anglo-amerykańskiego. Jak można się domyślać, większość artykułu poświęcona jest ich konstrukcji. Niektóre jej tajniki pozostają niewyjaśnione nawet do dzisiaj. Co jest zadziwiające w aleuckich bajdarkach, to ich giętkość i elastyczność, która w przeciwieństwie do sztywnego kadłuba daje dużą stateczność przy pływaniu na fali morskiej. Układanie się kadłuba na fali tłumaczy, dlaczego bardzo przyjemnie pływa się składakiem po morzu.

Polecam lekturę i to nie tylko dlatego, że miałem przyjemność ten artykuł tłumaczyć. Jego autor przedstawia świat ludzi, których kultura zniknęła na przestrzeni dziejów, ale ich osiągnięcia przy ograniczonych możliwościach pozostają do dzisiaj niedościgłe i nie do końca wyjaśnione.

Kosmolot i czółno
Autor: Kenneth Brower
Tłumaczenie: Lech Jęczmyk
Wydawca: Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", Warszawa 1983
Tytuł oryginalny: "The Starship and the Canoe"

Kajaki Aleutów
Autor: George B. Dyson
Tłumaczenie: Andrzej Sałaciak
Świat Nauki nr 7/2000.
Oryginalnie opublikowany w Scientific American April 2000 pod tytułem "The Aleutian Kayak"